MUTUAL
INTEGRATION WITH ROMA
WEDERZIJDSE INTEGRATIE MET ROMA
SUCCESFACTOREN
VOORAF EVEN DIT
Tussen de Roma, zoals
in andere bevolkingsgroepen, komen we 4 niveaus van maatschappelijke betrokkenheid
tegen:
- autonomen,
- zelfredzamen,
- bereikbaren,
- afhankelijken
Autonomen en zelfredzamen trekken hun plan. Ze wenden zich pas tot de
hulpverlening als ze kopje onder (dreigen te) gaan. Deze twee subgroepen
worden vaak benoemd als moeilijk bereikbaar.
Er zijn ook bereikbare Roma. In acties gericht op integratie is het wellicht
best om ons vooral op deze groep te concentreren. Zij streven naar maatschappelijke
participatie. Als die participatie niet te ver afwijkt van de groepsnorm
zijn ze een voorbeeld voor andere Roma. Ook voor de zelfredzamen.
Afhankelijken staan ook open voor hulpverlening maar worden niet direct
gezien als rolmodellen.
DOELGROEPEN
De beschreven vuistegels
zijn opgesteld met het oog op een betere sociale cohesie tussen Roma en
niet Roma. Ze zijn echter voldoende algemeen gehouden zodat ze ook kunnen
gelezen worden met andere moeilijk bereikbare doelgroepen in het achterhoofd.
De hoofdgedachte is het overbruggen van een kloof tussen bevolkingsgroepen
die elkaar niet spontaan opzoeken. Het is duidelijk dat dit probleem zich
niet alleen stelt tussen Roma en niet-Roma. We zijn er wel sterk mee geconfronteerd
sinds de Roma uit Oost-Europa op korte tijd met duizenden naar hier zijn
gekomen.
DOEL IS INCLUSIEF, METHODIEK IS SPECIFIEK
Het doel van elke methodiek
is dat alle doelgroepen gelijke toegang hebben tot de emanciperende functie
van alle reguliere voorzieningen. Tegelijk betekent dit dat ze minimaal
geconfronteerd worden met de sanctionerende kant die van deze voorzieningen
uitgaan.
De voorliggende tekst wil methodieken voorleggen die blijk gegeven hebben
van succes bij het toeleiden van Roma en reguliere diensten tot elkaar.
Dit vereist inderdaad ook een inspanning van deze diensten, vermits ze
tot stand zijn gekomen zonder dat de Roma al inbeeld waren.
WAAROM
De kloof tussen Roma en niet-Roma is diep, breed en wederzijds.
 |
Diep:
Er heerst een diep wantrouwen tussen beide groepen. Dat is historisch
gegroeid en remt de spontane integratie af. Wederzijds: ook de burgersamenleving houdt de Roma liever op afstand. Breed: de culturele verschillen (waarden, levensstijl…) zijn groot. Ondanks
de vele eeuwen die Manoesjen/Sinti, Roms/Roma en Voyageurs/Travellers
in Oost- en West-Europa verblijven zijn ze overal getekend door
lage scholings- en tewerkstellingsgraad, lage levensverwachting
en uitstoting. |
Onze moderne samenleving wil zich niet meer neerleggen bij uitsluiting van groepen en ontwikkelt methodieken om iedereen erbij te betrekken. Vanuit de confrontatie met verschillende doelgroepen in diverse landen kunnen we meerdere hefbomen identificeren die de wederzijdse integratie van Roma en niet-Roma dichterbij brengen:
-
Blijk van aanvaarding
- Outreaching
- Brugfiguren
- Niets voor niets
- Professioneel gecoachte vrijwilligers
- Samen werken ipv samen praten
- Focus op bereikbaren
- Doelen bijstellen
- Missie en taak
- Partnerschap
- 5 kapstokken
Roma komen bijna altijd
afwijzing tegen: waar ze aankomen jaagt men hen weg. Waar ze blijven kijkt
men hen met de nek aan.
Landen en steden echter, die een blijk van aanvaarding geven leggen de
basis voor een soepeler samenleven met Roma.
Een voorbeeld van bij
ons
De vrijwilligers van Vluchtelingen Onthaal Sint-Niklaas
- hebben de Roma vanaf hun aankomst gesteund: materieel en immaterieel;
- konden, dankzij die vertrouwensrelatie, regulerend optreden bij samenlevingsproblemen.
De toenmalige Burgemeester heeft daarop correct ingespeeld:
- de vrijwilligers kregen coaching vanuit de integratiedienst;
- als sommige Roma te veel overlast bezorgden werden ze in groep geconvoceerd
op het stadhuis.
Studies wijzen nu uit dat de integratie van Roma het best gevorderd is
in Sint-Niklaas, vergeleken met andere Belgische steden.
Een voorbeeld uit Finland
Finland heeft in 1975 een huisvestingspolitiek voor Roma gevoerd. Deze
hebben hun nomadisch bestaan opgegeven en zijn tussen de niet-Roma gaan
wonen. Vandaag ligt Finland ver voorop in de integratie van zijn Roma.
Een
voorbeeld hoe het niet moet
In West-Europa is de woonwagen niet of bijna niet aanvaard als woonvorm.
De groepen die voor het wonen in een wagen kiezen blijven tot op vandaag
gekenmerkt door uitstoting, armoede en lage levensverwachting.
De
verbinding tussen Roma en niet-Roma is door de eeuwen heen teloor gegaan.
Daarom is het onze opdracht om deze verbindingen terug op te bouwen; zelfs
al lijken sommige (sub)groepen daartoe niet spontaan geneigd.
Ook al voelt dat tegenstrijdig aan met het buikgevoel van nogal wat mensen,
het is de enige uitweg. En die werkt.
Een
voorbeeld van bij ons (en elders):
Scholen die het huisbezoek tijdens de vakantie terug invoeren rapporteren
een duidelijke stijging van de ouderparticipatie en een afname van het
spijbelen (Klim Op school Gent).
Scholen en CLB’s die enkel op huisbezoek gaan nadat er problemen
zijn ontstaan, rapporteren afwijzing en weinig resultaat. Alles wijst
er dus op dat preventieve huisbezoeken goed werken en dat we ze vooral
niet mogen koppelen aan problemen.
 |
|
Om de kloof tussen Roma en niet-Roma te helpen dichten moeten we brugfiguren inzetten.
We spreken hier bewust niet over interculturele bemiddelaars. Die zijn (vroeger) al te vaak ingezet als spreekbuis van de samenleving naar minderheidsgroepen. Door dit eenrichtingverkeer werden ze meer een buffer dan een brug.
Brugfiguren werken in twee richtingen:
- ze begeleiden reguliere diensten bij hun outreaching naar Roma;
- zij leiden Roma toe naar reguliere diensten.
- zij nemen nooit de plaats van één of andere in: zij beheersen
de kunst van de veelzijdige partijdigheid.
Dit is geen comfortabele positie. Vandaar dat zij moeten kunnen terugvallen
op een team van vakgenoten en een coaching die daar kaas van gegeten heeft.
Voorstel
Het meest aangewezen lijkt ons dat ze in dienst komen bij het Minderhedenforum
en werken vanuit de erkende federaties van etnisch-culturele minderheden.
We pleiten ervoor dat er van in het begin meerdere Roma bij deze brugfiguren
zijn. Op die manier krijgt Vlaanderen over een afzienbare tijd professionele
Roma woordvoerders. Zonder de Roma zelf kunnen we immers geen gedragen
beleid in praktijk brengen.
Een voorbeeld uit Roemenië
Roemenië gaat er prat op dat ze 1 brugfiguur per 2.000 Roma hebben.
Als Vlaanderen dat wil evenaren dan moeten er meteen al 15 à 20
aangesteld worden.
Roma en niet-Roma dichter
bij elkaar brengen grijpt in in elkaars cultuur.
Dat lukt niet met mooie woorden alleen. Vaak is er een stok achter de
deur nodig. Daarom pleiten we voor een consequente activering van alle
uitkeringen. Om te beginnen de OCMW-uitkering, maar ook de Kinderbijslag.
En dat niet alleen voor de Roma natuurlijk, maar als generiek beleid.
We dienen (opnieuw)
het recht op kinderbijslag te koppelen aan de leerplicht.
Elke sanctie op ontduiking van de leerplicht laat momenteel lang op zich
wachten. Als er al eentje komt. Door de KB te koppelen aan schoolattesten
is die sanctie quasi onmiddellijk voelbaar: ouders zullen er sneller op
letten dat hun kinderen naar school gaan.
Zo vermijden we het risico van grote gezinnen met kinderen die niet voldoende
naar school gaan.
Dit geldt ook voor het leefloon en werkloosheidsuitkering: integratiecontracten
zijn een onmisbaar onderdeel in integratie.
BEROEPSKRACHT COACHT VRIJWILLIGERS
 |
Om de verbinding tussen Roma en de maatschappij te herstellen zijn talrijke en langdurige contacten nodig tussen Roma en niet-Roma. Daarvoor kunnen we niet zonder vrijwilligers: -
het moet nog betaalbaar blijven
|
Maar bemiddelen is vaak een ondankbare taak: resultaten zijn niet dadelijk
zichtbaar en vrijwilligers kunnen het opgeven.
Daarom is professionele coaching nodig.
Een mogelijk model
In elke bevolkingsgroep zijn er individuen die de brug willen slaan naar
andere groepen. Ook al bekijken velen in hun eigen kring hen daarom vaak
met argwaan.
Toch zijn het die mensen die moeten kunnen beroep doen op materiële
en immateriële steun van hun lokaal beleid: infrastructuur en coaching.
Modellen als peterschap, thuiscompagnons, inburgeringsbuddies, buurtstewards(?)
komen in de buurt van dit model.
Om hun impact op de bredere samenleving te verzekeren zou dit model een
structureel onderdeel moeten worden van het lokaal sociaal beleid.
In de paragrafen die volgen geven we voor zo’n vrijwilligers vuistregels
die hun effectiviteit kunnen verhogen en verbeteren.
Roma confronteren ons met de grenzen van onze systemen. Dat kan moeilijk anders: doelen en methodieken zijn ontworpen zonder dat de Roma in beeld waren.
Wat in 5 eeuwen is
teloor gegaan, kunnen we niet in 5 jaar herstellen.
We hebben er misschien 5 generaties voor nodig.
Integratie van Roma is generatiewerk.
We werken nu met de eerste generatie. En dat kan bij beroepskrachten en
vrijwilligers wel eens frustraties opwekken.
Bevolkingsgroepen die
elkaar ontmoeten in maatschappelijk relevante acties scheppen meer verbindingen.
In acties vervagen immers de culturele verschillen omdat de focus op het
gezamenlijk doel de overhand neemt: mensen worden opener voor elkaars
identiteit en eigenheid.
Praten met elkaar over elkaars cultuur of godsdienst brengt de onderling
verschillen te scherp op de voorgrond en daardoor schept het nog meer
afstand. Het is te mijden als integratiemodel. Het kan hoogstens een aanzet
zijn tot een gezamenlijke actie of onderdeel van een evaluatie achteraf.
Het is ook een verbaal-intellectuele methodiek, die aan de gewone man
voorbij gaat. Toch is het deze gewone man die belangrijk is bij het herstel
van verbindingen tussen groepen.
In de actie kunnen we culturele elementen van de ene cultuur enten op
de andere cultuur zonder te bruuskeren.
Huiswerkbegeleiding bij Roma aan huis is hier een voorbeeld van. Maar evenzeer een buurtcomité of een “andere competenties-dag” op school…
Zie in de inleiding
Vaak zullen we ook
moeten tevreden zijn met minder hoge ambities. Roma kinderen halen misschien
niet alle eindtermen in het lager onderwijs. Het is vaak al een hele verwezenlijking
dat ze het lager onderwijs afmaken.
Roma mama’s zullen niet alle regels van Kind en Gezin opvolgen qua
voeding, slaaphouding, stimulering… Het is vaak al een hele verwezenlijking
dat alle vaccinaties op tijd kunnen uitgereikt worden.
Een vertrouwensrelatie
stoelt op een gedragen visie (binnen een team) en op een duidelijke taak.
De missie moet er zijn om te oordelen welke taken de brugfiguur opneemt
en welke niet. Zonder missie wordt je al gauw een loopjongen/meisje.
De taak moet er zijn om voor de Roma duidelijk over te komen. Voor hen
kan de aanwezigheid van een vreemde “vreemd” overkomen. Als
je “nut” duidelijk is wordt die drempel snel lager.
Dat “nut” is
- materieel: je moet iets tastbaars te bieden hebben. In het begin zal
dat meestal gaan over administratieve en materiële zaken. Daarom
is het goed om voor alles aanspreekbaar te zijn. Je hoeft geen deskundige
te zijn op alle beleidsdomeinen. Je moet wel gepast kunnen doorverwijzen
(zonder af te wijzen).
- immaterieel. Je aanwezigheid met een duidelijke missie en een duidelijke
taak wekt meestal respect op. Je aanwezigheid zelf geeft je een zeker
krediet (zgn. presentie).
Als de bemiddelaar op zijn beurt respect toont kan het vertrouwen vlot tot stand komen.
PARTNERSCHAP
Wie Roma met “respect” wenst te benaderen kan in een verkeerd
begrepen versie ervan terecht te komen:
Wij kiezen voor een vorm van partnerschap.
Toetsvragen die je
jezelf of binnen je team kan stellen zijn:
- Wat leren we bij van ons werk met de Roma
- Zien we de competenties van de Roma
- Hoe wenden we die aan in onze acties
- Kan ik het mij permitteren om in onderhandeling te gaan
- Kan ik confrontaties aangaan zonder de verbinding te verbreken
ZOLANG ER NOG GEEN VERTROUWENSRELATIE
IS
- Schoenen uit
Als je merkt dat er schoenen aan de voordeur staan, doe ook je eigen schoenen
uit om binnen te gaan. Ook al zeggen de bewoners dat dat niet hoeft.
- Geen koffie weigeren
Een blijk van welkom sla je niet af. Vraag desnoods een glas water in
de plaats.
- Niet vragen om naar het toilet te gaan
Voor sommige Romagroepen is toilet zeer privé. Zolang je niet weet
hoe het bij je cliënten daarmee gesteld is: niet vragen.
- Geen vragen stellen
Roma voelen zich sowieso al vaak ondervraagd. Vragen trekken een muur
op. Effectiever is actief luisteren. Mensen vertellen vaak meer aan een
actieve luisteraar dan aan een ondervrager.
- Discreet zijn
Vertel zo weinig mogelijk over het ene Romagezin aan het andere. Je schept
een vermoeden dat je ook over hen zal praten bij een ander.
SUCCESFULL METHODS AND TECHNIQUES
FOR A START
Within the Roma groups,
as in many other populations, we encounter 4 levels of social participation:
- Autonomous
- Independent
- Open
- Dependent
Autonomous and independent people they manage on their own. They only
look for assistance when it is (almost) to late. These two groups often
are considered as “hard to reach”.
In our integration activities we better focus first on the groups that
are open to it. They are motivated to social participation. If their level
of participation is not to deviant of the mainstream in their reference
group, they even might be a roll model for other Roma. Even for the ‘independent’.
The dependent Roma are open to participation but are not that much of
a roll model.
TARGET GROUPS
Techniques and methods in this text are described in view of a better social cohesion between Roma and non Roma. We try our best to keep them as generic enough to be applicable to other hard to reach (sub)groups. The main issue is to bridge a gap between groups sharing the same territory, but who don’t tend to make contact in a spontaneous way. It is obviously not a problem only between Roma and non Roma. But we present them because we (in Western Europe) rather suddenly were confronted with this kind of a gap by the influx of thousands of Roma in a short period.
OBJECTIVE IS INCLUSIVE, METHODOLOGY IS SPECIFIC
The objective of every
methodology is an equal access for all groups to the emancipating function
of the regular institutions. This means also that their confrontation
with the repressive function which are also inherent to these institutions.
This paper presents methods and techniques that have proven effective
in bringing Roma and institutions closer together. Indeed, it also needs
some effort from these institutions, since they are conceived without
taking Roma into account.
THE REASON
The gap between Roma and non Roma can be considereda as deep, wide and mutual.
|
Deep:
there is a deep distrust between the two groups. It can be explained
by analysing history but today it is a threshold to spontaneous
integration. Despite the many centuries the Sinti, Roma, Travellers are present in Eastern- and Western Europe, everywhere they are stigmatised by low schooling and employment rates, low life expectance, exclusion.
|
Our modern society no longer tolerates exclusion and tries to develop methodologies to involve everybody. This text is based upon experiences and studies of different targets groups, in Belgium and other countries. It tries to identify the levers of a successful mutual integration of Roma and non Roma
-
Token of exeptance
- Outreaching
- Bridging officers
- Nothing is for free
- Professionaly coached volunteers
- Working together is better than talking together
- Focus on Open
- Restructure your objectives
- Mission and task
- Partnership
- 5 rules of thumb
Almost always Roma
are confronted with rejection: where they arrive they are chased away.
Where they stay they are neglected.
But countries and cities who show some acceptance create a solid foundation
for a better social cohesion with Roma.
An example in Flanders
The volunteers of the Refugee Reception group in Sint-Niklaas (VLOS) supported
the new arriving Roma from the beginning, in kind and immaterially. Thanks
to these trust based relationships they could afford to intervene in social
conflicts between Roma and majority.
The Mayor at the time reacted correctly to this evolution:
- The volunteers where coached professionally by the City Integration
Service;
- When some Roma did not respond to the voluntary workers the heads of
families where summoned at the Town Hall for a official warning.
By a criminological study in 2008 it was proven that the criminality rate
in Sint-Niklaas among Roma was not different to other subgroups in the
City.
An example in Finland
Finland launched a housing scheme in 1975 for the then 10.000 nomadic
Roma. They gave up their hard life and moved in amidst the non Roma. Today
we observe that Finland is far ahead in integration of Roma in the EU.
A bad practice in Flanders, The Netherlands...
In Western Europe the caravan/trailer is almost not accepted as a decent
home. The groups who prefer this way of living still today are subject
to low education and employment rates and a low life expectance.
Throughout centuries the link between Roma and non Roma has been broken. Since a modern society is oriented to integration our first mission is to restore these links. Even if some subgroups appear not to do so spontaneously. Even if important groups within the majority doesn’t believe this will work. But it does !
An
example
School teams who (re)start house calls during holidays report an increase
in parental participation in school and a decline of truancy (Klim-Op
school in Gent).
Schools or Pupil Guidance Centres who only make house calls after there
has been an incident report to be turned away without results.
Conclusion: preventive house calls are a powerful tool for participation
provided they are not linked with incidents.
|
Courant:
participation of non Roma parents in teacher-parent meetings.
|
To bridge the gap between Roma and majority we need bridging officers (professional or volunteers).
We deliberately do not mention intercultural mediators. In earlier years this concept all to often has been used as a one way communication from majority to target groups. This way they turned into buffers instead of bridges.
Bridging officers function
both ways.
- They accompany regular institutions in outreaching to Roma
- They accompany Roma when contacting regular services
- They never take the place of either of them: they must be trained in
multilateral partiality.
This is not a comfortable position. That is why they have to supported
by a team and an expert coaching.
We propose that from the start Roma should be appointed amongst these bridging officers. That is how we can create a group of professional Roma spokes persons. Without participation of Roma there can be no decent Roma policy.
Rumania is proud to announce that they have 1 mediator for every 2,000 Roma. If Flanders wants to equal this it will have to appoint 15 to 20 bridging officers right away.
To bring Roma and majority
closer together does influence each others’ culture.
This will not succeed by pull factors alone. Sometimes we need push factors
also.
That is why we propose a consequent activation of allowances, included
the family allowance. Not only for Roma of course, but as an inclusive
policy.
It is time to link (again) the family allowance at the school attendance
of the children. E.g. by linking it to attestations from school. This
way the sanction almost immediately follow the truancy and parents will
easier be motivated to keep an eye on the kids.
This can prevent big families with children not attending class.
Contracts are an essential element in integration.
PROFESSIONALLY COACHED VOLUNTEERS
Restoring the link
between population groups requires multiple and long lasting contacts.
That is why volunteers are indispensable:
- Integration must be affordable
- Roma easier accept volunteer as a bridging officer.
But bridging often is unrewarding: results may not always very obvious, volunteers can give it up. That is why they are entitled to professional coaching.
 |
A model In every subgroup of a population we can find individuals who are keen to bridge to other groups. Even if the other members of their groups are suspicious about that. These
pioneers are entitled to material and immaterial support by their
local authority: infrastructure and coaching.
|
The arrival of Roma confronts us with the limits of our system. That is obvious: the systems were constructed without taking the Roma into account.
What has been demolished
in 5 centuries, we cannot restore in 5 years.
Maybe we need 5 generations to do so.
Today we are working with the first generation and that might discourage some people.
Now we will provide some rules of thumb which might enhance the efficacy
of voluntary and professional bridging officers.
WORKING PREVAILS ABOVE TALKING
Groups who meet in
socially relevant actions create more bridging links. It is in action
that differences fade because the common goal is the mutual focus. It
makes differences easier to accept.
Talking about these differences in culture, religion... do focus to much
on the differences and creates an ever wider gap. It also is an verbal-intellectual
technique which is not interesting for common people. And it is these
common people we need to restore the links between groups.
Common action gives the possibility to graft some elements of one culture
on an other without shocking.
E.g assisting Roma pupils at their home work at home. But also a neighbourhood committee, a “new competences day” at school ...
FOCUS
ON OPEN GROUPS
(cfr. introduction)
Often we shall have
to be satisfied with a bit less of ambitions. Not all Roma children will
reach all standards of primary school. Maybe it is a success already if
they finish it at all.
Roma mamas will not fulfil all the advices of Early Childhood Care; Maybe
it is a success already if they comply will all the regulations about
vaccination.
A relationship of trust
is based upon a common vision (within a team) combined with a well defined
task.
We need the mission to decide which tasks a bridging officer can or must
accept or not. Without a clear vision he all to easily turns into a jack-of-all-trades.
A task is needed to make one’s position clear enough to the Roma.
For them the positon of a stranger can seem to be ‘strange’.
If your purpose is obvious he threshold will be lowered instantly.
This purpose can be:
- Material: your role should be tangible. In the beginning it will mostly
matter about administrative and material issues. That is why you could
be open to every question; not to be an expert in every aspect of life
but to refer a question to the best appropriate service available.
- Immaterial: your very presence with a mission and a task often is a
token of respect. It provides you with a certain credit of rust.
If the bridging officer in return succeeds in showing respect this can
be a solid base to build a trustful relationship upon.
PARTNERSHIP
Sometimes this respect comes forward in an inappropriate manner: be it
paternalism, maternalism or fraternalism.
We prefer a way of partnership.
Questions you could
throw up for yourself or your team to evaluate your kind of partnership
could be:
- Do we learn from our work with Roma
- Can we see/identify the competencies of the Roma
- How do we apply these competences in our actions
- Am I in a position to negotiate with Roma; on what topics
- Am I able to engage in a confrontation without braking the link
AS LONG AS THERE IS NO TRUSTFUL RELATION
Take off your shoes
When you see shoes at the front door, take off your shoes. Even if the
residents say you can keep them on.
Don’t refuse
a cup of coffee/thee
You can not refuse a token of welcome. If necessary you can for a glass
of water instead.
Don’t ask to
use the toilet
For lot of Roma groups their toilet is very private. As long as you do
not know for sure what your Roma clients’ attitude is: do not ask.
No questions
Roma often feel to be questioned/interrogated anyhow. Questions build
walls.
It is more effective to ‘listen actively’. People tend to
tell more to an active listener than to a interrogater.
Being discrete
Do not tell thing about one Roma family to an other. By doing so you can
create a suspicion that you might also tell about them to others.